پایان نامه بررسی معاد در اشعار شاعران…

توضیح مختصر:

800×600 Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA …

عنوان کامل: پایان نامه بررسی معاد در اشعار شاعران نامدار

دسته بندی: دانشگاهی » سایر موارد

اطلاعات

  • فرمت فایل دانلودی: doc
  • فرمت فایل اصلی: word
  • تعداد صفحه: 225
  • حجم: 2,086 کیلوبایت

چکیده

با توجّه به اینکه موضوع پژوهش حاضر بررسی معاد در شعر شاعرانی چون حافظ، سعدی، ناصر خسرو، عطّار و مولوی است؛ پژوهشگر موضوع معاد را با توجّه به اشعار این شاعران مورد بررسی قرار داده است نگارنده با استفاده از براهین عقلی و استناد به آیات قرآن، نشانه های رستاخیز به قطعی بودن معاد و اهمّیّت آن دست یافته است. تقریباً تمامی فلاسفه و بزرگان دین معتقد به معاد و بهشت و دوزخ بوده­اند. هدف عرفا از بیان جهنّم در اشعار خود عذاب درون و غلبه بر شهوات و دوری از حضرت حق و تصوّرشان از بهشت وصول به خداوند در همه وجوه است. در حالیکه زاهد فقط برای حفظ آخرت و از ترس جهنّم از دنیا دوری می کند . بررسی همه ی اشعار و تمثیل های ذکر شده نشانگر اعتقاد این شاعران به معاد و ثواب و عقاب ، در نتیجه بهشت و متعلّقات آن از قبیل حور، کوثر، طوبی و همچنین دوزخ می باشد، که جوهر تفکّر دینی این شاعران را تشکیل داده است. لذا همگی خود را در برابر امر خداوند تسلیم می دانند و به رضایت او رضا داده اند و به لطف و بخشش او برای زندگی دوباره و جاوید امیدوار هستند. در مقایسه دیدگاه های این شاعران با هم نیز این نکته حاصل شد که همه آنها درباره وقوع قیامت و رستاخیز انسان، هم نظر هستند و اختلاف نظرشان در مورد نوع معاد اعمّ از روحانی و یا جسمانی و یا هر دو بعد با هم است. به عنوان مثال ناصرخسرو معتقد به معاد روحانی است ولی سایر شاعران مورد نظر اعتقاد به روحانی و جسمانی بودن آن دارند.

فهرست مطالب

عنوان صفحه

چکیده

فصـل اوّل: مقدّمات و کلّیّات

1-1- مقدّمه 2

1-2- بیان مسأله 3

1-3- پرسش های تحقیقاتی 4

1-4- اهداف تحقیق 4

1-5- ضرورت و اهمّیّت تحقیق 4

1-6- تعریف اصطلاحات پژوهش 4

فصـل دوم: مرور مطالعاتی

2-1- مبانی نظری 7

2-2- پژوهش های گذشته 7

فصـل سوم: روش تحقیق

3-1- روش تحقیق 10

3-2- جامعه پژوهش 10

3- 3- شیوه و ابزار جمع آوری اطّلاعات 11

ادامه فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصـل چهارم: ارائه و تجزیه و تحلیل اطّلاعات

مقدّمه 13

بخـش اوّل: معـاد

معانی واژۀ معاد 15

معاد از نظر قرآن 16

استدلال های قرآن درباره ی قیامت 17

نام های قیامت در قرآن 19

مباحث مرتبط با معاد 22

معاد از نظر عرفا و فلاسفه اسلامی 25

اشکالات معاد از دید فلاسفه 27

تناسخ 27

تناسخ در جهان اسلام 28

منکرین معاد 28

مراتب معاد از نظر پیامبر(ص) و حضرت علی (ع) و دیگر ائمه 29

معاد در ادیان دیگر 30

ضرورت معاد و براهین اثبات آن 35

ادامه فهرست مطالب

عنوان صفحه

معاد از نظر مذاهب اسلامی 37

تفاوت دیدگاه عارف و زاهد دربارۀ پاداش و مکافات عمل 41

بخـش دوم: حکیـم ناصـرخسرو قبادیـانی

شرح احوال، آثار و عقاید ناصرخسرو 43

معاد در باور ناصرخسرو 44

جایز نشمردن نسبت تمامی اعمال به خداوند 48

انکار مادی بودن بهشت 49

اعتقاد به رمزی بودن آیات و احادیث 50

غافل نبودن از روز رستاخیز 50

امید به شفاعت در روز حساب 51

اعتقاد به بازتاب اعمال 51

اعتقاد به عدالت الهی برهانی از معاد 54

اعتقاد ناصرخسرو به پل صراط و حور و سلسبیل 55

اعتقاد ناصرخسرو به معاد غیرجسمانی 56

واژه های متناسب با معاد در دیوان ناصرخسرو 58

بهشت و دوزخ در دیوان ناصرخسرو 60

ادامه فهرست مطالب

عنوان صفحه

بخش سـوم: عطّار نیشابوری

شرح احوال و آثار عطّار 65

معاد از نظر عطار 68

مرگ اندیشی عطار 68

محشر و حشر و قیامت در شعر عطّار 71

اعتقاد به قیامت در شعر عطّار 76

وجود انسان حایلی بین دنیا و آخرت 77

معاد در منطق الطیر 79

روی به آخرت آوردن و ترک دنیا کردن 83

در خوف عاقبت و سیر نمودن از عمر 83

ضرورت مرگ در نظام آفرینش 83

اعتقاد عطار به عالم برزخ 83

بی اعتباری دنیا از نظر عطّار 85

توشه اخروی را در دنیا باید اندوخت 92

بیهوده نبودن عمر و بازگشت به سوی حق 95

اعتقاد عطّار به بهشت و الطاف خداوندی 98

ادامه فهرست مطالب

عنوان صفحه

وفادار نبودن دنیا 105

اعتقاد به دوزخ و عقاب اعمال 110

واژه های متناسب با معاد در شعر عطّار 113

بخش چهـارم: مولانا جلال الدین

شرح احوال و آثار و عقاید مولانا 117

عقاید و افکار مولانا درباره معاد 118

اقسام قیامت از نظر مولانا 120

نقد منکران حشر در نظر مولانا 123

حکمت پنهان ماندن زمان قیامت 124

حیات در آخرت 125

جمع شدن اجزای متفرق بدن 125

تمثیل هایی از معاد در مثنوی مولوی 126

معاد و قیامت و حشر در اشعار مولوی 131

اعتقاد مولوی به برگرفتن زاد و توشه ی اخروی در دنیای مادّی 139

جهنّم و دوزخ 144

اعتقاد مولانا به برزخ 145

ادامه فهرست مطالب

عنوان صفحه

بهشت و دوزخ از نظر مولوی 150

حور و کوثر در شعر مولوی 157

رستاخیز در شعر مولوی 158

اعتقاد مولوی بر مزرعه بودن دنیا 164

بخـش پنجـم: سعدی شیرازی

شرح احوال آثار و افکار و عقاید سعدی 160

معاد در باور سعدی 163

اعتقاد به قیامت در بوستان سعدی 163

معاد و محشر و حشر در اشعار سعدی 173

پایدار نبودن دنیا از نظر سعدی 174

اعتقاد به کشتگاه بودن دنیا برای آخرت 176

توبه و امیدوار بودن به شفاعت بزرگان و رحمت الهی در روز حساب 178

اعتقاد داشتن به دوزخ و بهشت 179

حور و طوبی و کوثر در اشعار سعدی 181

بخـش ششم: حـافظ شیـرازی

شرح احوال و عقاید حافظ 184

ادامه فهرست مطالب

عنوان صفحه

معاد در باور حافظ 187

قیامت در شعر حافظ 195

محشر در شعر حافظ 196

حور، کوثر و طوبی در شعر حافظ 197

اعتقاد حافظ بر بهشتی بودن انسان از روز اوّل 198

اعتقاد به بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب اعمال 199

وسوسه های شیطانی مانع رسیدن به بهشت 199

پذیرش دوزخ با خیال یار 199

بخش هفتم: مقایسه دیدگاه های شاعران مورد نظر

فصـل پنجـم: نتیجه گیری و پیشنهادها

5 - 1- نتیجه گیری 204

5- 2- محدودیت ها و پیشنهادها 206

منابع و مآخذ 207

چکیده لاتین

1 -1 مقدّمه :

یکی از مهمترین موضوعاتی که در ذهن بشر ابتدایی وجود داشته است ،این بوده که بداند از کجا آمده است ؟ وبه کجا خواهد رفت ؟ آیا بعد ازمرگ نابود می شود و یا زندگی دوباره ای را ازسر می گیرد. از آنچه تا به حال در کاوش های باستان شناسی به دست آمده است ،در می یابیم که با کشف وسایل وظروف وابزار در درون قبرها ، بشر نخستین اعتقاد زیادی به زندگی پس ازمرگ اعتقاد داشته است. همچنین این مطالب را می­توان از مومیایی اجسادی که از انسانهای گذشته به دست آمده است فهمید .

این اعتقاد در بین اکثر ادیان الهی قبل ازاسلام هم جایگاه ویژه ای را در میان انسان ها داشته است و در همه ی کتب آسمانی وآثار دانشمندان به وضوع در باره بقای روح و رستاخیز دوباره سخن به بیان آمده است. دین اسلام هم به عنوان کامل ترین دین به این مهم بسیار پرداخته است وبر زندگی اخروی بسیار تاکید دارد و آن را نتیجه وغایت آفرینش دنیا و بشر ونشانه ی عدالت خداوند می داند .

این تحقیق در نظر دارد که زندگی مجدد انسان وزندگی پس از مرگ ،برزخ وبهشت و دوزخ وبه طور کلی مکافات عمل انسان را در آثار ادیبان وشاعران برجسته­ای چون ناصرخسرو، عطّار، سعدی، مولوی و حافظ مورد بررسی قرار دهد و با بیانی اجمالی نظر این بزرگان را مطرح نماید وبا مطالعه آثاری که در این زمینه موجود می باشد اثری ارائه دهد .که بیان کننده ی دیدگاه های مختلف باشد .

الف) کتاب ها:

1. قرآن کریم.

2. نهج البلاغه .

3. انجیل.

4. ابراهیمی دینایی ، غلام حسین ، 1368 ، معاد از دیگاه حکیم زنّوری ، انتشارات حکمت .

5. امداد ، حسن، 1377 ، جدال مدعیان با سعدی ، شیراز انتشارات نوید.

6. انصاری ، خواجه عبدالله ، مناجات نامه ، به کوشش رحوم حامد ربانی ، چاپخانه آرمان

7. اوشیدری ، جهانگیر ، 1371، دانشنامه مزدیسنا واژه نامه ، توضیحی آیین زرتشت ، تهران ، نشر مرکز.

8. بندریگی ، محمّد ، 1375 المنجمد الطلاب ، تهران ، انتشارات ایران.

9. بهادری فر، بهناز ، 1383 ، زندگی نامه شاعران از رودکی تا شاملو ، تهران ، انتشارات آوای دانش.

10. بهار ، مهرداد ، 1362، پژوهشی در اساطیر ایران ، تهران، انتشارات طوس .

11. پاشایی ، ع ، 1362 ، بودا ، تهران ، نشر مروارید

12. جان ناس، 1384 ، تاریخ جامع ادیان ، ترجمه خدایار محبی ، علی اصغر حکمت ، موسسه انتشارات فرانکلین ، چاپ دوم .

13. جوادی آملی ، عبدالله، 1386 ، معاد در قرآن، جلد 5 ، قم، مرکز نشراسراء، چاپ پنجم .

14. چینگ، جولیا، 1383، ادیان چین ، مترجم حمید رضا ارشدی ، تهران، انتشارات باز .

15. حافظ، شمس الدین محمّد، 1368 ، دیوان حافظ ، تصحیح غنی و قزوینی ، تهران ، نشر فروغ ، چاپ چهارم .

16. حجازی سید عبدالرضا ، 1358، اصول عقاید اسلامی ، تهران ، چاپ صبح امروز

17. حسینی طهرانی ، حاج سید محمّد حسین، 1388، معاد شناسی جلد اوّل تا دهم ، مشهد مقدس ، انتشارات حکمت چاپخانه علامه طباطبایی ، چاپ دهم .

18. حلبی ، علی اصغر ، 1376، تاریخ علم کلام در ایران و جهان اسلام ، تهران ، انتشارات اساطیر چاپ دوم .

19. حویزی، علی بن جمعه عروسی، 1112، ه.ق تفسیر نورالثقلین ، تصحیح و تعلیق هاشم رسولی محلاتی، قم، مطبعه الحکمه، ج ۵ .

20. خادمیان قزوینی ، رجب ، 1379، جامعه شناسی نجات ، قزوین انتشارات بحر العلوم.

21. خرمشاهی ، بهاالدین ، 1372 حافظ نامه ، جلد 1و2 ، تهران ، انتشارات و فرهنگی ، چاپ پنجم .

22. _____،_____،1380، ذهن و زبان حافظ ، تهران ، انتشارات ناهید ، چاپ هفتم

23. خزائلی ، محمّد ، 1372 ، شرح بوستان ، تهران ، انتشارات جاویدان ، چاپ نهم .

24. خطیب رهبر، 1370، شرح دیوان حافظ ، تهران، صفی علیشاه

25. دائره المعارف طهور ، 1374، تهران، انتشارات طهوری.

26. دستغیب ، عبدالحسین ، 1362 ، معاد ، قم ، انتشارت صدرا

27. دشتی ، علی ، 1364 ، قلمرو سعدی ، ناشر کتابخانه ابن سینا

28. دهخدا ، علی اکبر ، 1377 ، لغت نامه ، تهران ، موسسه انتشارات چاپ دانشگاه تهران .

29. ذکر جمیل سعدی ، 1369، مجموعه مقالات و اشعار به مناسبت بزرگذاشت هشتصد مین سالگرد تولد سعدی ، 3 جلدی، کمیسیون ملی یونسکو چاپ چهارم .

30. رضایی ، عبداعظیم ، بی تا، اصل و نسب دین های ایران باستان ، انتشارات دُر .

31. رضی ، هاشم ، 1382، آیین های مغان ، تهران انتشارات سخن .

32. زرّین کوب ، عبدالحسین ، 1373، پله پله تا ملاقات خدا، تهران، انتشارات علمی، چاپ ششم.

33. ــــــــــ ، ــــــــــ ، 1378 بحر در کوزه: نقد و تفسیر قصه ها و تمثیلات مثنوی ، تهران، انتشارات علمی، چاپ هشتم .

34. ــــــــــ ، ــــــــــ ، 1378، از کوچه رندان : در باره ی زندگی و اندیشه حافظ ، تهران ، نشر سخن ، چاپ دوازدهم .

35. ــــــــــ ، ــــــــــ ، 1379 ، صدای بال سیمرغ ، زندگی و اندیشه های عطّار ، تهران ، انتشارات سخن چاپ دوم .

36. ــــــــــ ، ــــــــــ ، 1388، سرنی ، جلد 1و2 ، تهران ، انتشارات علمی ، چاپ دوازدهم .

37. ــــــــــ ، ــــــــــ ، 1384، با کاروان حلّه ، تهران ، انتشارات علمی ، چاپ هشتم.

38. زمان احمدی ، محمّد رضا ، 1381 ، آستان جانان ، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی .

39. زمانی ، کریم ، 1385 ، میناگر عشق (شرح موضوعی مثنوی معنوی مولانا) ، تهران، انتشارات نشر نی چاپ چهاردهم .

40. ــــــ، ــــــ ، 1387، شرح جامع مثنوی معنوی، 6جلد ، تهران ، انتشارات اطلاعات .

41. سجادی ، سید جعفر ، 1388 ، اصطلاحات عرفانی ، تهران ، انتشارات طهوری ، چاپ هشتم .

42. سعدی ، مصلّح بن عبدالله، 1372 ، کلیات سعدی ، با هتمام محمّد علی فروغی ، تهران ، چاپخانه سپهر ، چاپ نهم.

43. سودی بسنوی ، محمّد ، 1372 ، شرح سودی بر حافظ ، جلد 1و2 ترجمه دکتر عصمت ستار زاده ، تهران ، انتشارات زرین ، چاپ هفتم .

44. شالچیان ، علی اکبر ، 1382 ، قیامت نامه ، تهران ،انتشارات گسترده

45. شجیعی ، پوران، 1373 ، جهان بینی عطّار ، تهران ، انتشارات سیمای دانش .

46. شعار ، جعفر ، 1370 ، گزیده اشعار نا صر خسرو ، انتشارات علمی ، چاپ نهم

47. شهمیری ، حسین ، 1387، رجعت ، تهران ، نشر معارف ، چاپ دوم.

48. صفا، ذبیح الله ، 1373، تاریخ ادبیات در ایران ، جلد سوم ، بخش اوّل ، تهران انتشارات فردوس ، چاپ یازدهم .

49. صفا، ذبیح الله ، 1374 ، تاریخ ادبیات در ایران خلاصه جلد سوم ، تهران انتشارات بدیهه ، چاپ دهم.

50. طاهری ، ابراهیم ، 1380، حیات معقول (معاد) ، تهران، پیام محراب.

51. طباطبایی، سید محمّد حسین ، 1412ه.ق تفسیر المیزان ، جلد 13 ، قم ، موسسه مطبوعاتی اسماعلیان .

52. طبرسی، شیخ ابوعلی فضل بن حسن ، 1380، ترجمه تفسیر مجمع البیان، ترجمه و نگارش حجه السلام علی کرمی، تهران انتشارات فراهانی ، جلد هشتم .

53. طغرل ، خسرو، 1381، مه خورشید کلاه: تأمّلی نو در شعر و اندیشه حافظ ، تهران ، نشر آینه چاپ اوّل .

54. عطّار، فریدالدین، 1373، پندنامه ، تصحیح سیل وستر دو ساسی ، به اهتمام روح الله بخشان تهران ، انتشارات اساطیر .

55. ــــ ، ــــــــــ ، 1383 ، مختارنامه ، مقدمه تصحیح و تعلیقات محمّد رضا شفیعی کدکنی، تهران، انتشارات سخن.

56. ــــ ، ــــــــــ ، 1383 ، منطق الطیر ، مقدمه تصحیح و تبلیغات محمّد رضا شفیعی ، تهران، انتشارات سخن .

57. ــــ ، ــــــــــ ، 1383، اسرارنامه ، مقدمه تصحیح و تعلیغات محمّد رضا شفیعی کدکنی، تهران، انتشارات سخن .

58. ــــ ، ــــــــــ ، 1386، مصیبت نامه ، مقدمه تصحیح و تعلیغات محمّد رضا شفیعی کدکنی، تهران، انتشارات سخن.

59. ــــ ، ــــــــــ ، 1384، دیوان اشعار ، انتشارات علم چاپ اول

60. ــــ ، ــــــــــ ، 1387 ، الهی نامه ، مقدمه و تصحیح و تعلیغات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران انتشارت سخن

61. غزالی طوسی، ابو حامد امام محمّد ، 1387، کیمیای سعادت ، دو جلد به کوشش حسین خدیوجم ، انتشارات علمی و فرهنگی ، چاپ چهار دهم .

62. فاضلی، قادر، 1374، اندیشه عطّار : تحلیل افق اندیشه شیخ فرید الدین عطّار نیشابوری ، تهران، انتشارات طلایه ، چاپ اوّل .

63. فروزانفر، بدیع الزمان، 1357، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عطار نیشابوری ، تهران، علمی و فرهنگی.

64. ـــــــ، ـــــــــــ ، 1373 ، شرح مثنوی شریف ، تهران ، انتشارات زوار ، چاپ ششم .

65. ـــــــ، ـــــــــــ ، 1361 ، احادیث مثنوی ، انتشارات امیر کبیر چاپ سوم .

66. قرائتی، محسن، 1374 ، معاد ، قم، انتشارات صدرا، چاپ سوم.

67. لاهیجی، شیخ محمّد، 1382، شرح گلشن راز ، کتابفروشی محمودی

68. مرتضوی، منوچهر، 1365، مکتب حافظ ، تهران ، انتشارات توس ، چاپ دوم .

69. مطهری ، مرتضی ، 1374، معاد ، قم ، انتشارات صدرا ، چاپ دوم .

70. ـــــــ ، ـــــــ ، بی تا ، مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی ، زندگی جاوید قم انتشارات صدرا .

71. معین ، محمّد ، 1378 ، فرهنگ فارسی ، جلد 1و4 ، تهران ، چاپخانه سپهر، چاپ چهاردهم .

72. مکارم شیرازی ، ناصر ، 1377 ، آنچه باید از اسلام بدانیم ، چاپ حکمت .

73. مهرپویا، جمشید، 1367 ، درباره ی حافظ چه می گویند ، تهران ، انتشارات جانزاده .

74. مولوی ، جلال الدین، 1384، مثنوی معنوی ، اهتمام رینوالدین نیکلسون ، چاپخانه ، سپهر، چاپ چهاردهم .

75. ـــــــ ، ـــــــــ ، 1366، کلیات شمس تبریزی ، بانضمام و شرح حال مولوی به قلم بدیع الزمان ، فروزانفر ، تهران ، چاپخانه ، سپهر ، چاپ یازدهم .

76. ناصرخسرو قبادیانی، 1387، دیوان اشعار ، تصحیح مجتبی مینوی، مهدی محقق، انتشارات دانشگاه تهران ، چاپ هفتم .

77. ویر، رابرت، 1374، جهان مذهبی ادیان در جوامع امروز ، ترجمه عبدالکریم گواهی، نشر فرهنگ اسلامی.

78. یثربی، سید یحیی، 1366، فلسفه عرفان ، تهران، نشر مؤلف .

79. یوسا ، میچکو ، بی تا ، دین های ژاپنی ، ترجمه حسن افشار ، نشر مرکز.

ب) مقاله­ها:

1. آقاحسینی، حسین، 1381، بررسی اندیشه­های کلامی سعدی براساس نقد یک حکایت ،

2. ثقفی، سیدمحمّد، 1375، شعر و ادب، نگاهی به اندیشه­های اسلامی و سجایای اخلاقی سعدی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، شماره 29.

3. دایره المعارف بزرگ اسلامی ، 2011 ، تناسخ ، جلد 16 ، مقاله ی 6103

مشکوه، شماره 15.

4. نظری، جلیل، 1383، معاد از نظر ناصرخسرو ، زبان و ادبیات، نامه­ی پارسی، شماره 9.

عبارات و جملات کلیدی

معاد, شعر فارسی, حافظ, سعدی, ناصرخسرو, عطّار, مولوی, شاعران نامدار

خرید فایل

ارسال شده در